Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο: τα οικόπεδα πρέπει να καθαρίζονται. Σε μια χώρα που κάθε καλοκαίρι κοιτά τον χάρτη κινδύνου πυρκαγιάς με την αγωνία να μη φυσήξει περισσότερο απ’ όσο πρέπει, τα ξερά χόρτα, τα κλαδιά και τα εύφλεκτα υπολείμματα δεν είναι απλή ακαταστασία. Είναι καύσιμη ύλη.

Ένα ακαθάριστο οικόπεδο δίπλα σε σπίτια, δρόμους ή άλλες ιδιοκτησίες δεν είναι μόνο προσωπικό θέμα του ιδιοκτήτη. Είναι κίνδυνος και για τους γύρω. Η φωτιά δεν σταματά στην περίφραξη επειδή το οικόπεδο είναι ιδιωτικό. Επομένως, η υποχρέωση καθαρισμού δεν είναι υπερβολή. Είναι ίσως από τις πιο λογικές απαιτήσεις που μπορεί να έχει ένα κράτος πριν από την αντιπυρική περίοδο.

Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρακτικό πρόβλημα: τα χόρτα δεν εξαφανίζονται επειδή κόπηκαν. Τα κλαδιά δεν εξαϋλώνονται επειδή κλαδεύτηκαν. Και ο κίνδυνος δεν παύει να υπάρχει αν απλώς μετακινήσεις τον σωρό των εύφλεκτων υλικών από το κέντρο του οικοπέδου στην άκρη του δρόμου.

Το κράτος είναι σαφές: καθάρισε, δήλωσε και κράτα το καθαρό

Για το 2026, η επίσημη ενημέρωση της Πολιτικής Προστασίας είναι σαφής: οι υπόχρεοι πρέπει να πραγματοποιούν τον καθαρισμό των οικοπέδων και των σχετικών ακάλυπτων χώρων από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου και να διατηρούν τους χώρους καθαρούς σε όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, δηλαδή έως τις 31 Οκτωβρίου.

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, ο πολίτης πρέπει να υποβάλει μέχρι τις 15 Ιουνίου υπεύθυνη δήλωση στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα. Για περιπτώσεις αντικειμενικής αδυναμίας προβλέπεται δυνατότητα υποβολής μέσω ΚΕΠ ή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών.

Οι εργασίες καθαρισμού δεν περιορίζονται στο «πέρασα ένα μηχάνημα και έκοψα τα χόρτα». Η επίσημη ανακοίνωση περιλαμβάνει απομάκρυνση ξηρής βλάστησης και φυτικών υπολειμμάτων, κλάδεμα δέντρων και αραίωση θάμνων, συλλογή και μεταφορά των υλικών καθαρισμού, απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και διατήρηση χαμηλού φορτίου καύσιμης ύλης καθ’ όλη την περίοδο υψηλού κινδύνου.

Δηλαδή το κράτος σωστά δεν σου λέει απλώς να κόψεις. Σου λέει και να μαζέψεις και να μεταφέρεις. Γιατί αν κόψεις τα ξερά χόρτα και τα αφήσεις σωρό μέσα στο οικόπεδο, δεν έκανες πρόληψη. Έκανες απλώς πιο τακτοποιημένη την καύσιμη ύλη.

Ο καθαρισμός δεν είναι δύο σακούλες με φύλλα

Όποιος έχει πραγματικά καθαρίσει ένα παραμελημένο οικόπεδο γνωρίζει ότι δεν μιλάμε για μια χαλαρή εργασία κήπου. Δεν είναι ότι μάζεψες λίγα φύλλα κάτω από μια λεμονιά και γέμισες έναν σάκο.

Μπορεί να έχεις αγριόχορτα που έφτασαν μέχρι τη μέση. Μπορεί να έχεις βάτα που έχουν καλύψει την περίφραξη. Μπορεί να υπάρχουν κομμένοι θάμνοι, ξερά κλαδιά, πευκοβελόνες, καλαμιές ή δέντρα που χρειάζονται αποκλάδωση. Μέχρι να τελειώσεις, μπορεί να έχεις συγκεντρώσει όγκο υλικών που δεν χωρά ούτε σε έναν κάδο ούτε στο πορτμπαγκάζ ενός αυτοκινήτου.

Και τότε ο πολίτης βρίσκεται μπροστά σε μια σειρά από απολύτως πρακτικές ερωτήσεις:

Η θεωρία είναι σωστή: κόψε, μάζεψε, απομάκρυνε. Η πράξη, όμως, θέλει μηχανισμό. Διότι αν χιλιάδες πολίτες καλούνται μέσα στην ίδια χρονική περίοδο να καθαρίσουν χιλιάδες ιδιοκτησίες, είναι απολύτως προβλέψιμο ότι θα δημιουργηθούν τεράστιες ποσότητες φυτικών υπολειμμάτων που κάπου πρέπει να οδηγηθούν.

Η υποχρέωση είναι εθνική. Η λύση μένει συχνά τοπικός γρίφος

Εδώ βρίσκεται το κέντρο του προβλήματος. Η υποχρέωση καθαρισμού είναι ενιαία και πανελλαδική. Η προθεσμία είναι συγκεκριμένη. Η δήλωση γίνεται σε κεντρική πλατφόρμα. Τα πρόστιμα προβλέπονται θεσμικά.

Αλλά η πραγματική απομάκρυνση του αποτελέσματος του καθαρισμού — των κλαδιών, των ξερών χόρτων, των θάμνων και των υπόλοιπων υλικών — εξαρτάται στην πράξη από το τι δυνατότητες υπάρχουν στην κάθε περιοχή, τι υπηρεσίες προσφέρονται, με ποιον τρόπο οργανώνεται η συλλογή και πόσο γρήγορα μπορεί να εξυπηρετηθεί ο πολίτης.

Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δήμοι ή υπηρεσίες που οργανώνουν συλλογές πρασίνου. Υπάρχουν. Δεν σημαίνει ότι ο πολίτης δικαιούται να πετά ό,τι θέλει όπου θέλει. Δεν δικαιούται.

Σημαίνει όμως ότι μια κεντρική υποχρέωση τέτοιας κλίμακας δεν μπορεί να περιορίζεται στην ανακοίνωση της προθεσμίας και του προστίμου. Χρειάζεται εξίσου ορατή, εύχρηστη και επαρκής πρακτική διαδρομή για αυτό που μένει πίσω μετά τον καθαρισμό.

Δεν γίνεται η υποχρέωση να είναι πανελλαδική, η δήλωση κεντρική, το πρόστιμο απολύτως συγκεκριμένο και η λύση για τα κλαδιά να αρχίζει με το «ρώτα να δεις τι γίνεται στην περιοχή σου».

Καθάρισες για να μη γίνει φωτιά — και τώρα έχεις σωρό από εύφλεκτα υπολείμματα

Το πιο ειρωνικό σημείο είναι ότι, όταν η απομάκρυνση δεν γίνεται άμεσα και οργανωμένα, ο πολίτης μπορεί να βρεθεί προσωρινά με αυτό ακριβώς που προσπαθούσε να εξαφανίσει: μια συγκεντρωμένη μάζα εύφλεκτων υλικών.

Πριν από τον καθαρισμό, τα ξερά χόρτα ήταν απλωμένα στο οικόπεδο. Μετά τον καθαρισμό, μπορεί να είναι συγκεντρωμένα σε έναν μεγάλο σωρό, περιμένοντας να απομακρυνθούν. Αν αυτός ο σωρός παραμείνει ημέρες ή εβδομάδες επειδή δεν υπάρχει άμεση λύση, ο πολίτης έκανε τη μισή δουλειά αλλά όχι το τελικό αποτέλεσμα που θέλει η πυροπροστασία.

Και αυτό δεν είναι πάντα θέμα αμέλειας. Μπορεί να έχει κάνει την εργασία εγκαίρως. Μπορεί να προσπαθεί να ακολουθήσει τη νόμιμη διαδικασία. Μπορεί να μη θέλει να πετάξει αυθαίρετα τα κλαδιά σε δημόσιο χώρο ή να καταφύγει σε πρακτικές που δημιουργούν μεγαλύτερο πρόβλημα.

Η πρόληψη, όμως, δεν κρίνεται μόνο από την πρόθεση. Κρίνεται από το αν υπάρχει πραγματικός τρόπος να ολοκληρωθεί η εργασία γρήγορα και με ασφάλεια.

Και μετά έρχεται η πλατφόρμα: το καθάρισες, τώρα δήλωσέ το

Η δήλωση καθαρισμού έχει λογική. Το κράτος και οι δήμοι πρέπει να γνωρίζουν ποια ακίνητα δηλώθηκαν ως καθαρισμένα, να οργανώνουν ελέγχους και να εντοπίζουν περιπτώσεις όπου ο κίνδυνος παραμένει.

Αλλά για τον πολίτη η διαδικασία έχει πλέον τουλάχιστον τρία στάδια:

Αν δεν καθαρίσεις, προβλέπεται πρόστιμο ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο και ανώτατο όριο. Αν καθαρίσεις αλλά δεν υποβάλεις δήλωση, προβλέπεται επίσης πρόστιμο. Αν υποβάλεις ψευδή δήλωση, η υπόθεση μπορεί να αποκτήσει και ποινική διάσταση.

Το κράτος, δηλαδή, δεν ζητά απλώς αποτέλεσμα. Ζητά αποτέλεσμα, ηλεκτρονική πιστοποίηση του αποτελέσματος και συνεχή συντήρηση του αποτελέσματος. Δεν είναι κατ’ ανάγκη παράλογο. Είναι όμως απαραίτητο, όσο λεπτομερώς οργανώνεται ο έλεγχος του πολίτη, να οργανώνεται εξίσου σοβαρά και η δυνατότητα του πολίτη να ανταποκριθεί.

Ο ηλικιωμένος ιδιοκτήτης, το οικόπεδο στο χωριό και η ηλεκτρονική δήλωση

Υπάρχει και μια λιγότερο ορατή πλευρά της υπόθεσης. Δεν έχουν όλοι οι ιδιοκτήτες ένα μικρό οικόπεδο δίπλα στο σπίτι τους, το οποίο μπορούν να επισκέπτονται όποτε θέλουν.

Υπάρχουν ηλικιωμένοι με ένα οικόπεδο σε άλλη περιοχή. Υπάρχουν κληρονόμοι που μένουν μακριά. Υπάρχουν άνθρωποι που διαθέτουν ακίνητο σε χωριό, αλλά δεν έχουν ούτε εξοπλισμό ούτε εύκολο τρόπο να παρακολουθούν κάθε εβδομάδα αν ξαναφύτρωσαν χόρτα. Υπάρχουν πολίτες που θα πληρώσουν συνεργείο, θα χρειαστούν απομάκρυνση υλικών και μετά θα πρέπει να μπουν και σε ηλεκτρονική πλατφόρμα για να δηλώσουν ότι όλα έγιναν σωστά.

Για αυτούς, η υποχρέωση δεν είναι απλώς «πέρασε μια ημέρα να κόψεις χόρτα». Είναι συντονισμός, έξοδο, αναζήτηση επαγγελματία, έλεγχος ολοκλήρωσης, διαχείριση απομάκρυνσης και ηλεκτρονική δήλωση μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία.

Η πρόληψη δεν παύει να είναι απαραίτητη επειδή είναι δύσκολη. Αλλά ένα σύστημα που θέλει πραγματική συμμόρφωση πρέπει να βλέπει και τον άνθρωπο που προσπαθεί να συμμορφωθεί, όχι μόνο εκείνον που αδιαφορεί.

Τι θα έκανε ένα κράτος που θέλει πραγματικά καθαρά οικόπεδα

Ένα οργανωμένο κράτος δεν θα χαλάρωνε την υποχρέωση καθαρισμού. Θα έκανε πιο εύκολη την πλήρη εκπλήρωσή της.

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα δεν θα έπρεπε να είναι μόνο χώρος δήλωσης. Θα μπορούσε να λειτουργεί και ως οδηγός πρακτικής ολοκλήρωσης της υποχρέωσης. Ο πολίτης, βάζοντας την περιοχή του ακινήτου, θα έπρεπε να βλέπει αμέσως τι ισχύει για την απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων: ποιος είναι ο αρμόδιος φορέας, αν απαιτείται ραντεβού, ποιο τηλέφωνο ή ηλεκτρονική φόρμα χρησιμοποιείται, τι ποσότητες παραλαμβάνονται και ποιες εναλλακτικές υπάρχουν για μεγάλους όγκους.

Θα μπορούσε ακόμη να προβλέπεται οργανωμένη εποχική ενίσχυση συλλογής φυτικών υπολειμμάτων κατά την περίοδο που το ίδιο το κράτος ζητά μαζικούς καθαρισμούς. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη διοικητική φαντασία για να προβλέψεις ότι, όταν ζητάς από όλους να κλαδέψουν και να κόψουν μέσα σε λίγες εβδομάδες, θα εμφανιστούν περισσότερα κλαδιά από όσα εμφανίζονται τον Νοέμβριο.

Ένα λειτουργικό σύστημα θα προσέφερε:

Η πρόληψη δεν είναι μόνο η απειλή του προστίμου

Η φωτιά δεν αντιμετωπίζεται με ανακοινώσεις τελευταίας στιγμής. Δεν αντιμετωπίζεται μόνο με πλατφόρμες. Και βέβαια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με πρόστιμα.

Αντιμετωπίζεται όταν ο ιδιοκτήτης γνωρίζει έγκαιρα τι πρέπει να κάνει, μπορεί πράγματι να το κάνει και έχει σαφή δρόμο για να ολοκληρώσει την εργασία χωρίς να δημιουργήσει νέο πρόβλημα. Όταν ο καθαρισμός δεν σταματά στο κόψιμο, αλλά φτάνει μέχρι την πραγματική απομάκρυνση του κινδύνου.

Κανείς δεν ζητά να απαλλαγεί ο πολίτης από την ευθύνη του. Ζητά να μη μετατρέπεται η ευθύνη σε μισοσχεδιασμένη δοκιμασία, όπου η Πολιτεία ορίζει την προθεσμία, διαφημίζει την πλατφόρμα, προβλέπει το πρόστιμο και αφήνει τον πολίτη να λύσει μόνος του το πιο υλικό μέρος της υπόθεσης: τον σωρό που βρίσκεται μπροστά του.